Gebitsproblemen

Het paard en zijn gebit
Door Drs. Sander Biesma, Dierenkliniek Emmeloord
Nieuwsbrief juni/juli 2008
 
Wilde paarden eten de hele dag door lekker grof gras op de wijde steppes. In de loop van de evolutie is het paardengebit dan ook ontwikkeld tot een gebit dat dit goed kan vermalen. Tegenwoordig worden de paarden vaak zo gehouden dat ze hooguit een paar uur per dag aan het eten zijn. De tanden en kiezen groeien hierdoor harder dan dat ze slijten. Er kunnen scherpe randen, haken, oplopende punten aan de uiteinden van de kiezen en andere afwijkingen ontstaan, welke zorgen voor irritatie in de mond. Deze irritatie uit zich dan bijvoorbeeld in proppen maken tijdens het eten of in verzet tijdens het rijden.



Natuurlijk zal niet ieder paard problemen krijgen met het gebit. Het ene paard zal nooit wat mankeren en een ander paard zal elk half jaar naar de tandarts moeten om de kiezen te laten bijraspen.
Door regelmatig je paard te laten controleren kunnen problemen tijdig verholpen worden en weet je of jouw paard een probleem gebit heeft of niet.

Het paard kan zowel thuis als op de kliniek goed behandeld worden. Wanneer het gaat om de wat makkelijker ingrepen als tanden raspen, doppen van de kiezen halen of zelfs wolfskiesjes verwijderen, dan kan dat prima door de dierenarts thuis gebeuren. Voor de uitgebreidere ingrepen en voor röntgenfoto’s zal het paard naar een kliniek moeten. En paarden die thuis lastig zijn te behandelen zijn vaak sneller en met minder stress geholpen in de kliniek, waar ze in de opvoelbox kunnen staan en goed gesedeerd worden, zodat ze mooi gepresenteerd kunnen worden.



Gang van zaken
Allereerst vragen we altijd naar eventuele klachten die er zijn, zoals proppen maken, stank uit de mond, lastig  zijn tijdens het rijden of veel met het hoofd schudden. Van daaruit zullen we meer vragen gaan stellen om zo goed mogelijk het probleem in beeld te brengen.
Daarna zullen we het paard gaan bekijken, ziet hij er mager uit, heeft hij normale mest, is de vacht dof of heeft hij misschien wel neusuitvloeiing. 



Daarna gaan we over naar het examineren van de mond. Dit houdt in dat we de mond bekijken, voelen, bewegen en eventueel zelfs ruiken. En soms is het nodig om het paard op stal te laten eten of drinken om te zien wat het doet.
Als we zo op die manier een indruk hebben gekregen van het paard en zijn mond, dan kunnen we een plan maken over de verdere behandeling. Meestal komt dit neer op het bijwerken van de kiezen, maar soms moeten we bijvoorbeeld eerst röntgen foto’s maken om te kijken waar de problemen vandaan komen.

Veel voorkomende problemen die we zien zijn:

- Scherpe randen aan de kiezen.
De meeste paarden hebben in meer of mindere mate last van scherpe randen. Het is verstandig om jaarlijks het gebit van je paard na te laten kijken en bij te raspen. Hierdoor kunnen problemen vroegtijdig herkend worden en kunnen dan makkelijker en met minder kosten verholpen worden.

- Doppen op de kiezen.
 Dit vinden we meestal bij routine onderzoek bij paarden die de kiezen aan het wisselen zijn. Soms hebben ze er last van en dan komen ze bij ons, maar meestal gaat het ongemerkt aan de eigenaar voorbij.

- Oplopende voorste kiezen of achterste kiezen.  



Dit zien we vaker bij paarden die een onder- of overbeet hebben. Hierdoor malen de onderste en bovenste kiezen niet helemaal over elkaar heen en slijten de voorste en achterste kiezen niet helemaal af, waardoor de punten, de zogenaamde ramps, ontstaan. Als je hier op tijd bij bent, dan is het makkelijk bij te houden, maar laat je dit lang doorgroeien of wanneer de achterste kiezen niet goed worden bijgehouden, dan kunnen deze heel lang worden en in het tegenoverliggende tandvlees prikken. Wanneer ze zo lang zijn geworden, dan wordt het lastiger om ze in te korten en kan het zijn dat er nog een afspraak gemaakt moet worden voor verdere inkorting.

- Losse voortand door het wisselen. Deze zijn meestal zo los te trekken, maar kunnen soms nog erg diep vastzitten omdat de opvolgende blijvende tand wat scheef eronder zit.

- Wolfskiesjes
Meestal geven deze geen problemen, maar wanneer dit wel het geval is, dan kunnen onder sedatie en met plaatselijk verdoving weggehaald worden. Soms zijn het hele kleine kiesjes en zijn ze er zo uit, maar het komt ook voor dat ze een hele diepe wortel hebben en dat het even wat tijd en geduld kost om ze los te prepareren. De wondjes worden daarna niet gesloten en groeien uit zichzelf snel dicht.

Problemen die minder vaak voorkomen:

- Kieswortelontsteking. 
 

Dit kan zowel in de bovenkaak als in de onderkaak. Wanneer dit in de onderkaak plaatsvindt, dan kunnen we een verdikking in de kaak waarnemen daar waar de kieswortel zit. Met een röntgenfoto is dan te zien welke kies en hoe uitgebreid het is. Wanneer het een kies in de bovenkaak is, dan kan daarbij een sinus ontsteking ontstaan. Dan zien we vaak eenzijdige neusuitvloeiing in de vorm van pus. Soms is dit dan ook de enige klacht van de eigenaar. Ontstoken kiezen worden meestal verwijderd. Dit kan staand als ze erg los zitten, maar over het algemeen gebeurd dit op de operatie tafel. Kiezen uit de onderkaak zijn dan wat gemakkelijker te benaderen dan die uit de bovenkaak omdat er in de bovenkaak veel meer zenuwen en bloedvaten lopen welke niet beschadigd mogen raken.

- Gebroken kaak.
Meestal is dit de onderkaak en eenzijdig. En dan hoeven we er meestal niks aan te doen en geneest het uit zichzelf. Wanneer het beide zijden betreft, of wanneer de breuk instabiel is, dan kunnen er platen geplaatst worden of met draad.

- Uitgebroken voortanden.
Dit zien we meestal bij wat jongere paarden die dan met bijvoorbeeld hun ruif spelen en ineens schrikken. Vaak is het een open wond en kijk je zo op het bot. Het kan er dan heel vies uitzien, maar dit zijn de enige breuken die vies en open kunnen zijn en toch vaak makkelijk genezen mits ze goed behandeld worden. 

- Scheefgroei van tanden en kiezen
We zien soms  extreme gebitsafwijkingen waarbij er bijvoorbeeld een paar kiezen of tanden helemaal scheef groeien en dit zal per geval verschillend bekeken moeten worden.

  

Soms is extractie of het eruit stempelen de enige oplossing.